Καρκίνος Ωοθηκών

Τι είναι ο καρκίνος των ωοθηκών;

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι μια κακοήθης νόσος που αναπτύσσεται στις ωοθήκες. Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες ηλικίας άνω των 50 ετών, μπορεί όμως να εμφανιστεί και σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, σχετίζεται με κληρονομικούς παράγοντες και μπορεί να εμφανίζεται συχνότερα σε οικογένειες με ιστορικό της νόσου ή άλλων μορφών καρκίνου.

Τα συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών, όπως για παράδειγμα το επίμονο φούσκωμα, είναι συχνά ασαφή και μπορεί να αποδοθούν λανθασμένα σε άλλες, πιο συχνές παθήσεις. Για τον λόγο αυτό, η διάγνωση γίνεται αρκετές φορές σε προχωρημένο στάδιο. Ωστόσο, όταν η νόσος εντοπιστεί έγκαιρα, οι θεραπευτικές επιλογές είναι περισσότερες και η αντιμετώπισή της μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι ο καρκίνος των ωοθηκών μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και μετά από αφαίρεση των ωοθηκών, καθώς η νόσος μπορεί να ξεκινήσει και από τις σάλπιγγες ή από το περιτόναιο που καλύπτει τα όργανα της κοιλιάς. Για τον λόγο αυτό, οι καρκίνοι των ωοθηκών, των σαλπίγγων και του περιτοναίου θεωρούνται συχνά μία ενιαία ομάδα νοσημάτων, καθώς έχουν παρόμοια βιολογική συμπεριφορά και αντιμετωπίζονται με παρόμοιες θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών

Τα συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών μπορεί να είναι ήπια και συχνά μοιάζουν με εκείνα άλλων, πιο συνηθισμένων παθήσεων. Για τον λόγο αυτό, πολλές γυναίκες δεν τα συνδέουν αρχικά με μια σοβαρή νόσο. Είναι σημαντικό να δώσετε προσοχή σε συμπτώματα που εμφανίζονται συχνά μέσα σε έναν μήνα ή επιμένουν για αρκετό χρονικό διάστημα ( πάνω απο 2 εβδομάδες)

Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• επίμονο φούσκωμα ή αύξηση της περιμέτρου της κοιλιάς,

• πόνο ή αίσθημα πίεσης στην κοιλιά ή στη λεκάνη (πύελο),

• μειωμένη όρεξη ή αίσθημα γρήγορου κορεσμού μετά από μικρή ποσότητα φαγητού,

• συχνουρία ή έντονη, αιφνίδια ανάγκη για ούρηση.

Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:

• δυσπεψία,

• δυσκοιλιότητα ή διάρροια,

• πόνος στη μέση,

• επίμονη κόπωση,

• ανεξήγητη απώλεια βάρους,

• αλλαγή στην αίσθηση της γεύσης

• ασυνήθιστη κολπική αιμορραγία, όπως αιμορραγία μεταξύ των περιόδων, πιο έντονη έμμηνος ρύση ή αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε γυναικολόγο;

Συνιστάται να απευθυνθείτε στον γυναικολόγο σας εάν:

• εμφανίζετε κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα,

• τα συμπτώματα επιμένουν, επιδεινώνονται ή εμφανίζονται συχνότερα,

• έχετε ήδη εξεταστεί, αλλά τα συμπτώματα δεν έχουν υποχωρήσει.

Σημαντικό

Τα συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλονται σε καλοήθεις παθήσεις.

Ωστόσο, δεν πρέπει να αγνοούνται. Εάν η αιτία είναι ο καρκίνος των ωοθηκών, η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε αποτελεσματικότερη θεραπεία και καλύτερη πρόγνωση.

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο των ωοθηκών

Η ακριβής αιτία εμφάνισης του καρκίνου των ωοθηκών δεν είναι πάντα γνωστή. Ωστόσο, έχουν αναγνωριστεί ορισμένοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισής του.

Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία και οι περισσότερες περιπτώσεις διαγιγνώσκονται σε γυναίκες μετά την ηλικία των 50 ετών. Παρόλα αυτά, καρκίνος των ωοθηκών μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε γυναίκα.

Παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών

Ο κίνδυνος είναι πιθανόν να είναι αυξημένος εάν:

• έχετε κληρονομήσει γονιδιακές μεταλλάξεις, όπως στα γονίδια BRCA1 ή BRCA2, ή μεταλλάξεις που σχετίζονται με το σύνδρομο Lynch,

• έχετε προσωπικό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή του παχέος εντέρου,

• έχετε υποβληθεί σε ακτινοθεραπεία στην περιοχή της πυέλου για προηγούμενο καρκίνο,

• πάσχετε από ενδομητρίωση ή σακχαρώδη διαβήτη,

• είχατε την πρώτη σας περίοδο σε μικρή ηλικία, μπήκατε στην εμμηνόπαυση μετά την ηλικία των 55 ετών ή δεν έχετε αποκτήσει παιδιά, καθώς στις περιπτώσεις αυτές ο αριθμός των ωορρηξιών κατά τη διάρκεια της ζωής είναι μεγαλύτερος,

• λαμβάνετε θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (HRT),

• είστε υπέρβαρη / παχύσαρκη ή καπνίζετε.

Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι η παρουσία ενός ή περισσότερων παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσετε καρκίνο των ωοθηκών, όπως επίσης πολλές γυναίκες που διαγιγνώσκονται με τη νόσο δεν έχουν κανέναν γνωστό προδιαθεσικό παράγοντα.

Μπορεί να προληφθεί ο καρκίνος των ωοθηκών;

Δεν είναι πάντοτε δυνατό να προληφθεί ο καρκίνος των ωοθηκών. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου.

Τι μπορείτε να κάνετε

• Διακόψτε το κάπνισμα, εάν καπνίζετε.

• Διατηρήστε ένα υγιές σωματικό βάρος ή επιδιώξτε σταδιακή απώλεια βάρους εάν είστε υπέρβαρη.

• Ενημερώστε τον γυναικολόγο σας εάν υπάρχει ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών, του μαστού ή άλλων σχετιζόμενων μορφών καρκίνου στην οικογένειά σας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συστηθεί γενετική συμβουλευτική και γενετικός έλεγχος για την αναζήτηση κληρονομικών μεταλλάξεων, όπως στα γονίδια BRCA1, BRCA2 ή στο σύνδρομο Lynch.

Η έγκαιρη αναγνώριση των γυναικών που ανήκουν σε ομάδα αυξημένου κινδύνου επιτρέπει τον κατάλληλο σχεδιασμό της παρακολούθησης και, όταν ενδείκνυται, την προφυλακτική χειρουργική επέμβαση.

Εξετάσεις για τη διάγνωση του καρκίνου των ωοθηκών

Εάν ο γυναικολόγος υποψιάζεται ότι τα συμπτώματά σας μπορεί να σχετίζονται με καρκίνο των ωοθηκών, θα σας συστήσει ορισμένες εξετάσεις για να διερευνηθεί η αιτία.

Συνήθως, ο αρχικός έλεγχος περιλαμβάνει αιματολογικές εξετάσεις και απεικονιστικό έλεγχο. Αν τα ευρήματα είναι ύποπτα, θα χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση και να σχεδιαστεί η κατάλληλη θεραπεία.

Υπερηχογράφημα

Το υπερηχογράφημα αποτελεί συνήθως την πρώτη απεικονιστική εξέταση για την αξιολόγηση των ωοθηκών.

Μπορεί να πραγματοποιηθεί με δύο τρόπους:

• Διακολπικό υπερηχογράφημα, κατά το οποίο ένας λεπτός ηχοβολέας εισάγεται απαλά στον κόλπο, προσφέροντας λεπτομερή απεικόνιση των ωοθηκών και των υπόλοιπων πυελικών οργάνων.

• Διακοιλιακό υπερηχογράφημα, κατά το οποίο η εξέταση πραγματοποιείται εξωτερικά, πάνω από την κοιλιά.

Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται από την ηλικία, τα συμπτώματα και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε γυναίκας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, οι φυσιολογικές ωοθήκες είναι πολύ μικρές και μπορεί να μην απεικονίζονται εύκολα στο υπερηχογράφημα.

Αιματολογικές εξετάσεις

Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει τη μέτρηση καρκινικών δεικτών, συμπεριλανβανομένου του δείκτη CA125, μιας πρωτεΐνης που μπορεί να είναι αυξημένη σε ορισμένες γυναίκες με καρκίνο των ωοθηκών.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι ο δείκτης CA125 δεν αποτελεί διαγνωστική εξέταση από μόνος του, καθώς μπορεί να είναι αυξημένος και σε άλλες καλοήθεις παθήσεις ή ακόμη και να είναι φυσιολογικός σε ορισμένες γυναίκες με καρκίνο των ωοθηκών.

Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα αξιολογούνται πάντοτε σε συνδυασμό με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και τα απεικονιστικά ευρήματα.

Εάν οι αρχικές εξετάσεις είναι φυσιολογικές

Εάν το υπερηχογράφημα και οι αιματολογικές εξετάσεις δεν δείξουν παθολογικά ευρήματα, αλλά τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, είναι σημαντικό να επανεκτιμηθείτε από τον γυναικολόγο σας.

Ορισμένες φορές μπορεί να χρειαστεί επανάληψη των εξετάσεων ή περαιτέρω διερεύνηση για άλλες πιθανές αιτίες των συμπτωμάτων.

Περαιτέρω εξετάσεις

Εάν τα αποτελέσματα του αρχικού ελέγχου δημιουργήσουν υποψία καρκίνου των ωοθηκών, θα πρέπει να παραπεμφθείτε σε εξειδικευμένο γυναικολόγο-ογκολόγο για περαιτέρω διερεύνηση.

Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειαστούν μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες εξετάσεις:

Αξονική τομογραφία (CT)

Η αξονική τομογραφία παρέχει λεπτομερείς εικόνες της κοιλιάς και της πυέλου και βοηθά στην εκτίμηση της έκτασης της νόσου και στον σχεδιασμό της θεραπείας.

Βιοψία

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ληφθεί δείγμα κυττάρων ή ιστού, ώστε να εξεταστεί στο μικροσκόπιο και να επιβεβαιωθεί η διάγνωση.

Λαπαροσκόπηση

Η λαπαροσκόπηση είναι μια ελάχιστα επεμβατική χειρουργική εξέταση, κατά την οποία εισάγεται μια μικρή κάμερα στην κοιλιακή κοιλότητα μέσω μικρών τομών. Επιτρέπει την άμεση επισκόπηση των ωοθηκών και των υπόλοιπων οργάνων, καθώς και τη λήψη βιοψιών όταν αυτό είναι απαραίτητο.

Λαπαροτομία

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί ανοικτή χειρουργική επέμβαση (λαπαροτομία), τόσο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης όσο και για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου.

Επόμενα βήματα μετά τη διάγνωση

Εάν η διάγνωση επιβεβαιώσει την παρουσία καρκίνου των ωοθηκών, συνήθως θα χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις για να εκτιμηθεί με ακρίβεια η έκταση της νόσου. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται σταδιοποίηση και βοηθά να καθοριστεί το μέγεθος του όγκου, καθώς και το εάν ο καρκίνος έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα ή ιστούς.

Με βάση τα αποτελέσματα όλων των εξετάσεων, ο εξειδικευμένος γυναικολόγος ογκολόγος θα αξιολογήσει την περίπτωσή σας και θα συζητήσει μαζί σας το καταλληλότερο εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο.

Στόχος είναι να επιλεγεί η θεραπεία που προσφέρει το μεγαλύτερο δυνατό όφελος, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα χαρακτηριστικά της νόσου όσο και τις δικές σας ανάγκες και προτεραιότητες.

Θεραπεία του καρκίνου των ωοθηκών

Η θεραπεία του καρκίνου των ωοθηκών εξατομικεύεται για κάθε γυναίκα και εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως:

• το είδος και το μέγεθος του όγκου,

• το στάδιο της νόσου,

• το εάν ο καρκίνος έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα,

• τη γενική κατάσταση της υγείας σας.

Οι βασικές θεραπευτικές επιλογές είναι η χειρουργική επέμβαση και η χημειοθεραπεία. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθούν στοχευμένες θεραπείες, ή, ορμονοθεραπεία.

Η αντιμετώπιση του καρκίνου των ωοθηκών γίνεται από εξειδικευμένη ομάδα γυναικολογικής ογκολογίας, η οποία θα σας ενημερώσει αναλυτικά για:

• τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές,

• τα αναμενόμενα οφέλη κάθε θεραπείας,

• τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες,

• το θεραπευτικό πλάνο που είναι καταλληλότερο για τη δική σας περίπτωση.

Καθ' όλη τη διάρκεια της θεραπείας, αλλά και μετά την ολοκλήρωσή της, θα πραγματοποιούνται τακτικές επανεξετάσεις και, όταν χρειάζεται, απεικονιστικές ή εργαστηριακές εξετάσεις για την παρακολούθηση της πορείας της υγείας σας. Εάν εμφανίσετε οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα ή κάποια ανεπιθύμητη ενέργεια που σας ανησυχεί, είναι σημαντικό να επικοινωνήσετε με την ιατρική σας ομάδα χωρίς να περιμένετε το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού.

Χειρουργική θεραπεία

Η χειρουργική επέμβαση αποτελεί τη βασική θεραπεία για τις περισσότερες γυναίκες με καρκίνο των ωοθηκών. Το είδος της επέμβασης εξαρτάται από το στάδιο της νόσου και από το εάν ο καρκίνος έχει επεκταθεί πέρα από τις ωοθήκες.

Όταν ο καρκίνος διαγνωστεί σε πρώιμο στάδιο, η χειρουργική θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει την αφαίρεση:

• της μίας ή και των δύο ωοθηκών μαζί με τις σάλπιγγες (αμφοτερόπλευρη σαλπιγγοωοθηκεκτομή),

• της μήτρας μαζί με τον τράχηλο (ολική υστερεκτομή).

Οι παραπάνω επεμβάσεις μπορεί να πραγματοποιηθούν με λαπαροτομία ή ρομποτική προσέγγιση.

Σε γυναίκες με προχωρημένη νόσο, στόχος της επέμβασης είναι η αφαίρεση του όγκου (κυτταρομειωτική χειρουργική επέμβαση). Ανάλογα με την έκταση της νόσου, μπορεί να χρειαστεί να αφαιρεθούν επιπλέον ιστοί ή όργανα, όπως:

• το επίπλουν (λιπώδης ιστός της κοιλιάς),

• λεμφαδένες,

• τμήμα του εντέρου,

• ή άλλα όργανα που έχουν προσβληθεί από τη νόσο.

Η έκταση της επέμβασης καθορίζεται πάντοτε με βάση τα ευρήματα και με στόχο την καλύτερη δυνατή θεραπευτική έκβαση, διατηρώντας παράλληλα την ασφάλεια της ασθενούς.

Χημειοθεραπεία

Η χημειοθεραπεία είναι μια συστηματική θεραπεία που χρησιμοποιεί φάρμακα για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων ή την αναστολή της ανάπτυξής τους.

Ανάλογα με το στάδιο και τα χαρακτηριστικά της νόσου, μπορεί να χορηγηθεί:

• πριν από τη χειρουργική επέμβαση (νεοεπικουρική χημειοθεραπεία), με στόχο τη συρρίκνωση του όγκου και τη διευκόλυνση της χειρουργικής αφαίρεσής του,

• μετά το χειρουργείο (επικουρική χημειοθεραπεία), για τη μείωση του κινδύνου υποτροπής της νόσου,

• ως κύρια θεραπεία, όταν η χειρουργική αντιμετώπιση δεν είναι εφικτή ή δεν αποτελεί την καταλληλότερη επιλογή,

• σε περίπτωση υποτροπής, όταν ο καρκίνος επανεμφανιστεί μετά την αρχική θεραπεία.

Η χημειοθεραπεία αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης του καρκίνου των ωοθηκών και το θεραπευτικό σχήμα προσαρμόζεται στις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.

Στοχευμένες θεραπείες

Οι στοχευμένες θεραπείες είναι σύγχρονα αντικαρκινικά φάρμακα που δρουν επιλεκτικά σε συγκεκριμένους μηχανισμούς οι οποίοι συμβάλλουν στην ανάπτυξη, τον πολλαπλασιασμό και την επιβίωση των καρκινικών κυττάρων.

Σε αντίθεση με τη χημειοθεραπεία, οι στοχευμένες θεραπείες δεν επιδρούν με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα ταχέως πολλαπλασιαζόμενα κύτταρα, αλλά στοχεύουν συγκεκριμένα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου.

Οι θεραπείες αυτές μπορεί να αποτελέσουν κατάλληλη επιλογή για ορισμένες γυναίκες με:

• προχωρημένο καρκίνο των ωοθηκών,

• υποτροπή της νόσου μετά την αρχική θεραπεία.

Η επιλογή της κατάλληλης στοχευμένης θεραπείας βασίζεται στον τύπο του όγκου και, σε πολλές περιπτώσεις, στα αποτελέσματα μοριακών ή γενετικών εξετάσεων, όπως ο έλεγχος για μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 ή άλλους βιοδείκτες.

Ο γυναικολόγος-ογκολόγος θα αξιολογήσει εάν μια στοχευμένη θεραπεία είναι κατάλληλη για τη δική σας περίπτωση και θα σας ενημερώσει για τα αναμενόμενα οφέλη, καθώς και για τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Ορμονοθεραπεία

Ορισμένοι τύποι καρκίνου των ωοθηκών εξαρτώνται απο τις γυναικείες ορμόνες, όπως τα οιστρογόνα, για να αναπτυχθούν.

Η ορμονοθεραπεία χρησιμοποιεί φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή ή αναστέλλουν τη δράση των οιστρογόνων, συμβάλλοντας στην επιβράδυνση ή την αναστολή της ανάπτυξης ορισμένων όγκων.

Η θεραπεία αυτή δεν χρησιμοποιείται συχνά στον καρκίνο των ωοθηκών, αλλά μπορεί να αποτελέσει κατάλληλη επιλογή σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανάλογα με τον ιστολογικό τύπο του όγκου και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της νόσου.

Ο γυναικολόγος-ογκολόγος θα αξιολογήσει εάν η ορμονοθεραπεία είναι κατάλληλη για εσάς και θα σας ενημερώσει αναλυτικά για:

• τα αναμενόμενα οφέλη της θεραπείας,

• τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες,

• τον τρόπο παρακολούθησης κατά τη διάρκεια της αγωγής,

• καθώς και για την αντιμετώπιση τυχόν συμπτωμάτων που μπορεί να εμφανιστούν.

Καρκίνος των ωοθηκών και γονιμότητα

Η θεραπεία του καρκίνου των ωοθηκών μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα, ιδιαίτερα στις νεότερες γυναίκες που δεν έχουν ολοκληρώσει τον οικογενειακό τους προγραμματισμό.

Ορισμένες θεραπείες, όπως η χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών ή της μήτρας και η χημειοθεραπεία, ενδέχεται να επηρεάσουν την έμμηνο ρύση και την ικανότητα τεκνοποίησης.

Ωστόσο, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν αυτό είναι ογκολογικά ασφαλές, μπορεί να υπάρχουν επιλογές διατήρησης της γονιμότητας. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν συντηρητικότερη χειρουργική αντιμετώπιση ή τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, όπως η κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων πριν από την έναρξη της θεραπείας.

Εάν επιθυμείτε να αποκτήσετε παιδιά στο μέλλον, είναι σημαντικό να το συζητήσετε με τον γυναικολόγο-ογκολόγο σας πριν από την έναρξη της θεραπείας. Η εξειδικευμένη ομάδα που σας παρακολουθεί θα σας ενημερώσει για τις διαθέσιμες επιλογές και θα σας καθοδηγήσει, σε συνεργασία με ειδικούς στην αναπαραγωγική ιατρική, ώστε να ληφθεί η καλύτερη δυνατή απόφαση για τη δική σας περίπτωση.